آموزه‌های مدیریتی در بوستان سعدی

تعلیم و تربیت همواره یکی از دغدغه‌های بشر بوده است چه زمانی که هنوز در جامعه رشد نیافته زیست می‌کرد و چه زمانی که در جهان گذار از مسیر تکامل بود و با پیدایش ادبیات و بهره گیری از صنایع مختلف ادبی سعی کرد آموزه‌های اخلاقی و پرورشی را با ادب در آمیزد و این‌چنین

کد خبر : 1777
تاریخ انتشار : چهارشنبه 8 اسفند 1397 - 8:48

تعلیم و تربیت همواره یکی از دغدغه‌های بشر بوده است چه زمانی که هنوز در جامعه رشد نیافته زیست می‌کرد و چه زمانی که در جهان گذار از مسیر تکامل بود و با پیدایش ادبیات و بهره گیری از صنایع مختلف ادبی سعی کرد آموزه‌های اخلاقی و پرورشی را با ادب در آمیزد و این‌چنین بود که ادبیات تعلیمی شکل گرفت.

ادبیات تعلیمی ( Didactic literature ) یکی از مهمترین انواع ادبی است که در ادبیات و فرهنگ هر سرزمینی جایگاه ویژه‌ای دارد و آثاری قادرند در قلمرو ادبیات تعلیمی جای گیرند که از نظر محتوایی، دانشی را برای خواننده تشریح کنند یا حتی در بر گیرنده مسائل اخلاقی، مذهبی و فلسفی باشند که با شکل و ظاهر ادبی عرضه شده باشند تا تأثیرگذاری بیشتری داشته باشند.

مهمترین کاربرد ادبیات تعلیمی، تأثیرگذاری بر مخاطب است بنابراین هنرمندان به خصوص شاعران و نویسندگان و روزنامه نگاران در حوزه ادبیات تعلیمی سعی در برانگیختن و تقویت صفات نیک اخلاقی در انسان دارند و از آنجا که ایرانیان نیز به مسائل اخلاقی و تعلیمی اهمیت ویژه‌ای می‌دادند ادیبات تعلیمی بخش گسترده‌ای از ادبیات فارسی را شامل شده است. از جمله آثاری که در این حوزه جای دارد می‌توان به حدیقه الحقیقه سنایی که آن را الهی نامه و فخری نامه هم خوانده‌اند، آثار ناصر خسرو، مثنوی مولانا و بوستان و گلستان سعدی اشاره کرد.

بوستان، اثر منظوم سعدی است که یکی از شاهکارهای بلامنازع شعر فارسی است که در نسخ کهن “سعدی نامه” نامیده شده و بعدها به بوستان شهرت یافت. این منظومه در اخلاق و تربیت و وعظ و تحقیق در ده باب است : عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، ذکر، تربیت، شکر، توبه، مناجات و ختم کتاب.

سعدی در بوستان ضمن هر باب حکایات دل انگیزی را نقل کرده که در عین سادگی هر کدام هنرنمایی پنهانی دارند و از سویی دیگر طعم پند و نصحیت را با شیرینی آن حکایت تلطیف می‌گرداند‌.

باب اول؛ در عدل و تدبیر و رای

سعدی در این باب پند و نصیحت را با سلطان که بالاترین فرد جامعه است و نیز شیوه پادشاهی آغاز می‌کند و از زبان انوشروانی که در حال جان دادن است، توصیه‌هایی به هرمز در شیوه پادشاهی و نگاهداری رعیت عرضه می‌دارد.

نگاه دار خاطر درویشان بودن و در بند آسایش خویش نبودن

که خاطر نگهدار درویش باش

نه در بند آسایش خویش باش

نیاساید اندر دیار تو کس

چو آسایش خویش جویی و بس

دل رعیت را نیازردن و جور روا نداشتن

دگر کشور آباد بیند به خواب

که دارد دل اهل کشور خراب

خرابی و بدنامی آید ز جور

رسد پیش بین این سخن را به غور

اهمیت دادن به رعیت و دهقان‌ها که پشتوانه سلطنت هستند

رعیت نشاید به بیداد کشت

که مر سلطنت را پناهند و پشت

مراعات دهقان کن از بهر خویش

که مزدور خوشدل کند کار خویش

در ادامه تعالیم سعدی از زبان خسرو به فرزندش شیرویه این‌چنین است که:

 اندیشیدن به صلاح مردم و به عدالت رفتار نمودن

الا تا نپیچی سر از عدل و رای

که مردم ز دستت نپیچند پای

گریزد رعیّت ز بیدادگر

کند نام زشتش به گیتی سمر (مشهور)

از آن بهره ورتر در آفاق نیست

که در ملک‌رانی به انصاف زیست

گماشتن کارگزاران پرهیزگار بر مردم

خدا ترس را بر رعیّت گمار

که معمار مُلک است پرهیزگار

بد اندیش تُست آن و خونخوار خلق

که نفع تو جوید در آزار خلق

حق خدمت خدمتگزاران قدیم را پاس داشتن

قدیمان خود را بیفزای قدر

که هرگز نیاید ز پرورده غدر (بی وفایی)

چو خدمتگزاریت گردد کهن

حق سالیانش فرامُش مکن

تدبیر کردن در مورد افرادی که شورشی هستند و رای درست اندیشیدن

غریبی که پر فتنه باشد سرش

میازار بیرون کن از کشورش

تو گر خشم بر وی نگیری رواست

که خود خوی بد دشمن در قفاست

برگزیدن افراد برای کارهای دیوانی

عمل گر دهی مرد منعم شناس

که مفلس ندارد ز سلطان هراس

عزل کردن حافظانی که با ناظرانشان در خیانت همداستان شدند و برگزیدن افراد امانت گزار

چو مشرف دو دست از امانت بداشت

بباید بر او ناظری بر گماشت

ور او نیز در ساخت با خاطرش

ز مشرف عمل بر کن و ناظرش

جوانمردی کردن و بخشش معزول شدگان

یکی را که معزول کردی ز جاه

چو چندی برآید ببخشش گناه

تدبیر اندیشیدن در رویارویی با گناه کاران و تأمل نمودن

گر آید گنه‌ کاری اندر پناه

نه شرط است کشتن به اول گناه

چو باری بگفتند و نشنید پند

دگر گوش مالش به زندان و بند

و گر پند و بندش نیاید به کار

درختی خبیث است بیخش برآر

چو خشم آیدت بر گناه کسی

تأمل کُنَش در عقوبت بسی

که سهل است لعل بدخشان شکست

شکسته نشاید دگر باره بست

ادامه دارد…

دکتر زهره دست پاک

استاد دانشگاه علوم و تحقیقات

کانال تلگرامی تریبون شهر

برچسب ها :

ناموجود
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.