دیدگاه‌ها برای آیین سنتی «عاشورای قدیم» در طالقان بسته هستند
-

آیین سنتی «عاشورای قدیم» در طالقان

آیین سنتی«عاشورای قدیم» در طالقان   بازماندگان ملا علی بابا مهرانی مشهور به مخلص در روستای مهران طالقان از توابع استان البرز، حدود یک قرن و نیم است که همه ساله، آخرین جمعه تیر ماه را به مناسبت سالگشت شهادت حضرت امام حسین علیه السلام (عاشورا) سوگواری می کنند. آنان با سیاهپوش کردن معابر و

کد خبر : 3757
تاریخ انتشار : چهارشنبه 2 مرداد 1398 - 12:45

آیین سنتی«عاشورای قدیم» در طالقان

 

بازماندگان ملا علی بابا مهرانی مشهور به مخلص در روستای مهران طالقان از توابع استان البرز، حدود یک قرن و نیم است که همه ساله، آخرین جمعه تیر ماه را به مناسبت سالگشت شهادت حضرت امام حسین علیه السلام (عاشورا) سوگواری می کنند. آنان با سیاهپوش کردن معابر و منازل و برافراشتن پرچم های سیاه به سوگواری، سینه زنی، تعزیه خوانی و اطعام می پردازند.
ملا علی بابا مهرانی فرزند شیخ لطفعلی از شعرا و ادبای عصر زندیه است. او که تا ۵۰ سالگی کمتر شعر می سروده و بیشتر تعزیه خوانی می کرده، پس از مشاهده رویایی معنوی در سال ۱۲۸۰ هجری قمری با جدیّتی بیشتر به تعزیه خوانی مشغول شده و در تعیین زمان دقیق رویدادهای محرم براساس گاهشماری دیلمی از این رویا مدد می گیرد. آخرین جمعه تیر ماه بر اساس گاهشماری کوه نشینان شمال ایران مصادف با روز عاشورا است.
در روزگاران گذشته که هنوز استفاده از تقویم ماه های خورشیدی رواج چندانی نداشت؛ گاهشماری دوسوی دامنه های البرز به ویژه طالقان به این صورت محاسبه می شد که هر ماه را سی روز حساب می کردند که به این ترتیب سال، ۳۶۰ روزه می شده و پنج روز باقیمانده از ۳۶۵ روز سال خورشیدی را جزء ایام عمر خود محسوب نمی کردند. آنها ۲۱ تا ۲۵ فروردین را با عنوان «پنجه پیتک» (خمسه مسترقه)، پنج روز آخر سال به شمار می آوردند. ماه های این تقویم به گویش محلی عبارتند از: اول ماه، سیا ماه، دیه ماه، ورفن ماه، نوروزماه، تن شور ماه، کرچ ماه، هری ماه، تیر ماه، مردال ماه، شریر ماه، امیر ماه.
درباره ۳۶۰ روزه بودن این تقویم که برخلاف ماه های خورشیدی از نظر مطابقت ماه با فصل فرق داشت؛ گفته اند: «رواج دهندگان آن ۵ روز اول را جزء سال جدید به حساب نمی آوردند تا سایر ماه ها ۳۰ روزه شود. شاید نمی توانستند ماه های نیم سال اول را ۳۱ روزه محاسبه کنند؛ به همین دلیل وقتی ۵ روز اول سال را به سال دیلمی می افزاییم سال ۳۶۵ روز به دست می آید».
نوروزماه گاهشماری دیلمی برابر با ماه های چهارم و پنجم خورشیدی (تیر و مرداد) است که مانند ماه های طبری از نیمه تیر ماه آغاز می گردد. بازماندگان ملاعلی بابا در طالقان بر این باورند که ۱۰ محرم سال ۶۱ هجری قمری (=عاشورا) برابر با ۲۰ یا ۲۱ مهر ۵۹ خورشیدی و مصادف با چهارم نوروز ماه گاهشماری دیلمی بوده است.
از نسخه خطی «تشبیه المصائب» ملاعلی بابامهرانی چنین برمی آید که دوستداران امام حسین علیه السلام در روستای مهران طالقان علاوه بر ایام محرم در روز چهارم نوروز ماه به عنوان «عاشورای قدیم» سوگواری می کردند که به تدریج به روز هفتم و بعدها به روز هجدهم و هم اکنون به آخرین جمعه تیر ماه (نیمه دوم نوروز ماه دیلمی) انتقال یافته است. برخی از اهالی روستای مهران بر این نظرند که مرحوم مخلص با استفاده از علم نجوم روزگار خویش و مکاتبه با «مرحوم شیخ جعفر مازندرانی»، تاریخ عاشورای سال ۶۱ هجری قمری را با تاریخ فرس قدیم مطابقت داده و آغازگر آیین عاشورای قدیم در منطقه طالقان بوده است. علاقه مندان جهت آشنایی بیشتر با این آیین سنتی ثبت شده در فهرست آثار ناملموس فرهنگی ایران، می توانند به مدخل «عاشورای قدیم» در جلد یازدهم دایره المعارف تشیع و یا کتابچه ۳۶ صفحه ای «گاهشماری در بالا طالقان» نوشته علی بالایی لنگرودی رجوع کنند. کتابچه مورد اشاره در سال ۱۳۸۸ منتشر شده است.

منابع: مجله گیله وا، ش ۴۴، ص ۵۲؛ ویژه نامه سوگواره مهر، ص ۱۳؛ مجموعه مقالات نخستین همایش نوروز، ص ۲۶۹؛ خبر نامه ساوجبلاغ، ش ۱۸، ص ۱۱؛ تحقیقات میدانی نگارنده.

دکتر حسین عسکری

برچسب ها :

ناموجود
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
نظرات بسته شده است.